• Publicatie : Atelier Berlijn
In de Duits-Nederlandse bundel Atelier Berlijn verschijnt Berlijn vanuit het perspectief van twaalf schrijvers en kunstenaars. Het boek vormt de neerslag van een tentoonstellingsproject dat Kastalia in 2004 in Berlijn organiseerde.
• Schrijversbijdragen- Schrijver/diplomaat F. Springer (NL) was van 1985 tot 1989 Nederlands ambassadeur in de DDR. In zijn bijdrage Honeckers Paradijs verhaalt Springer over het Berlijn van de jaren tachtig. Hij toont een blik achter de schermen van het diplomatenleven en neemt de lezer mee op bezoek bij Erich Honecker.
- Romancier Adriaan van Dis (NL) verbleef in 2004 een aantal maanden als gastschrijver in Berlijn. Aanvankelijk voelde hij zich als “estheet in Berlijn” verloren en verlangt naar de schoonheid van zijn woonplaats Parijs. Maar op reis in musea en door nachtelijk Berlijn ziet hij een andere stad verschijnen, die hem wel bevalt.
- Architect Thibaut de Ruyter (F) schreef een bijdrage over de Nederlandse ambassade in Berlijn. Hij beschrijft hoe Koolhaas’ ambassadegebouw op ingenieuze wijze reageert op de historische stad en hoe Nederland zich met dit gebouw op on-Nederlandse wijze laat zien.
• Kunstenaarsbijdragen
Acht kunstenaars namen deel aan de Kastalia tentoonstelling bij de Jannowitzbrücke in 2004. Hun werk is terug te zien in de bundel Atelier Berlijn, die een neerslag vormt van de tentoonstelling. Werk van deze kunstenaars is tevens te zien op de internationale pagina's van deze website : www.kastalia.org
Deelnemers: Miriam Böhm (D) Kerstin Brätsch (D), Thomas Brüggemann (D), Marike Schuurman (NL), William Engelen (NL), Astrid Schneider (D), Eléonore de Montesquiou (F) en Jorge Queiroz (P).
Projektraum Kastalia, 2004. Foto: Astrid Schneider.
• Fragmenten uit Atelier Berlijn
Uit: Adriaan van Dis – Een estheet in Berlijn
Schoonheid is mijn drijfveer. En mijn neurose. Het moet begonnen zijn met het zoeken naar heelte. Heelte in een huis waar alles lelijk en kapot was. Een repatriantenhuis met afgedankte meubelen, Rode Kruis-dekens en te veel mensen. Brommers en fietsen in de gemeenschappelijke gang, krassen op de gewitte muren, druipende was op de overloop, pruttelende petroleumstelletjes, algemene verveloosheid. Ik zocht ordening in de chaos en verbeeldde me de enige te zijn die de bende binnen de perken hield.
Heelte ben ik blijven zoeken – vooral daar waar het kapot was. Jaren heb ik schoonheid met heelte verward. (En dat doe ik eigenlijk nog steeds.)
(...)
Ook ik liep de eerste dagen in Berlijn tegen mijn eigen clichés op. Wat een lelijke stad! Hier had de oorlog zichtbaar huisgehouden. In elk onbebouwd gat tussen de huizenrijen zag ik een bominslag. Elke brede allee riep een militaire parade bij me op. Die stad was te leeg, te weids, te beschadigd om ooit weer mooi te kunnen worden. Waar verstopten die Berlijners zich trouwens? Halfvolle restaurants, een nagenoeg lege Gemäldegalerie. Als ze op een kluitje stonden, dan op de kerstmarkt om op straat worst te eten!
(...)
"Laat me jullie stad zien?" vroeg ik mijn studenten. En ze namen me mee op sleeptouw naar 'de plekken waar het gebeurt': hippe galeries, de hangouts op Kastaniënallee ('Castingallee') waar het verlangen naar roem de ramen beslaat, en naar de ondergrondse Russische muziek-scene. Ik schoof aan bij Polen en Roemenen, stuitte op studenten uit de Beitrittsländer die voor het eerst Europa ontdekten. En ik maakte voor het eerst kennis met Midden-Europa. Het werd me die nachten steeds duidelijker: Berlijn ligt niet meer aan de rand van Europa maar in het midden. Midden in de toekomst. Alles woelt er van verandering. Of sla ik nu door en daas ik als een bekeerling?
 |
 |
| Jorge Queiroz No title, 2004 |
Marike Schuurman Teufelsberg1, 2004 |
Uit: Thibaut de Ruyter - Vrijwillige gevangenen
Een van de bijzonderheden van de Nederlandse ambassade is dat bijna niemand haar mag betreden. Ze staat in de stad als een fantasma. Zoals een bordeel voor wie niet oud genoeg is om ernaar binnen te gaan: een merkwaardige leegte, waarbinnen onbeschrijflijke en opwindende dingen gebeuren… Je ziet de buitenkant, maar niet de substantie. Het is net als bij de Hollywood-sterren op de televisie, van wie we weten dat we nooit de lunch met hen zullen gebruiken; ze zijn verleidelijk, we spreken met vrienden over hen, maar we weten niets over hun werkelijke leven. Het Berlijnse gebouw bestaat in de gesprekken van architecten, in de themanummers van lifestyle-tijdschriften en in de rondvaarten op de Spree. Mocht je het geluk hebben erin te komen, dan zie je om veiligheidsredenen slechts een klein deel, wat het fantasma alleen maar groter maakt. Je bezoekt een paar gangen en vertrekken, maar de kamer van de ambassadeur en de zwarte doos die aan de gevel hangt, blijven geheim. Het is een bestaan zonder ervaring. Door de outsiders tot helden gestileerd, worden de paar mensen die in het gebouw zijn geweest uitgehoord (zoals een jongen van twaalf aan een vriendje vraagt die doet alsof hij met een meisje heeft geslapen: "Zo, en hoe was het? Ik bedoel: hoe was het binnen?"
 |
 |
 |
| Eléonore de Montesquiou filmstill Célibataire, 2001-2004 |
|
Kerstin Brätsch Fackelträger (2004) |
Uit: F. Springer – Honeckers Paradijs
Niemand zal het zich herinneren, maar dinsdag 25 juni 1985 was een stralende dag. Ik weet dat nog wél, want het staat in mijn agenda. Die dag vloog ik naar Berlijn, dat wil zeggen Oost-Berlijn, door het communistisch regime tot Hauptstadt der Deutschen Demokratischen Republik gedoopt, maar door ons, westerse landen, nooit als een hoofdstad in de echte zin des woords erkend. Sommige koude-oorlog-die-hards bleven tot aan de ondergang van de DDR koppig van 'Oost' oftewel 'Sovjetzone' spreken.
Op vliegveld Schönefeld staat de Chef Protokoll van het Oost-Duitse ministerie van Buitenlandse Zaken stram op mij te wachten. Ik ben de nieuwe ambassadeur van Nederland en die moet hij op gepaste wijze verwelkomen in het paradijs van boeren en arbeiders. Lopend van vliegtuig naar ontvangstzaaltje begint hij meteen al de diverse verworvenheden van het marxistische regime in hoog tempo op te sommen, af en toe zelfs strooiend met indrukwekkende statistische gegevens: dit jaar is de export met zoveel procent gestegen; dit jaar kwamen er zoveel woningen gereed; dit jaar werden er alweer meer auto's gefabriceerd. Het is pas juni, zeg ik, dus dat belooft een topjaar te worden. Hij knikt ernstig en weet nu al zeker dat de nieuwe Nederlandse Botschafter zeer snel van de prestaties van de DDR onder de indruk zal geraken.
(…)
"U spreekt Duits heb ik gehoord," zegt Honecker, "dus we hebben geen tolk nodig." Ik vertel hem maar niet dat ik ter voorbereiding op mijn plaatsing mijn Schwere Wörter en Wortschatz nog eens grondig heb doorgenomen.
Wij wisselen de gebruikelijke beleefdheden uit, maar dan haalt Honecker opeens een boekje uit zijn binnenzak. Ik mag het bekijken. Een vooroorlogs Nederlands paspoort! Op een Hollandse naam, maar met onmiskenbaar zijn jeugdige foto erin! Een perfecte vervalsing, zegt hij. Gemaakt door holländische Genossen toen hij in de jaren dertig op de vlucht moest voor de Gestapo en een tijdje in Nederland verborgen zat. Hij was onder andere in Scheveningen (niet eens beroerd uitgesproken), en ook kon hij zich de Amsterdamse Kalverstraat nog goed herinneren.
 |
| Miriam Böhm Ausstellungsraum (2004) |
Uit: Jurriaan Benschop - Atelier Berlijn
Vanaf de Jannowitzbrücke is het vijf minuten lopen. De studio ligt verscholen onder het spoor, achter een bakstenen gevel. De laatste jaren is de ruimte door steeds wisselende kunstenaars gebruikt als atelier. Bij aankomst is dat ook de atmosfeer die ik er aantref: die van een werkplek. Op de vloer zitten verfspatten, hier en daar ligt wat gereedschap en er hangen twee straallampen voor het uitlichten van kunstwerken die er niet meer zijn. De ruimte is vol potentie, maar nog lang niet klaar voor het publiek dat ik er wil gaan ontvangen.
Ik zal het atelier snel gaan delen. Ik ben hier gekomen om werk van kunstenaars te verzamelen en te laten zien. Een tentoonstelling te maken die zich langzaam ontvouwt. Wie die kunstenaars zijn weet ik nog niet, alleen dat ze hier in de stad werken, en dat deze ruimte zich langzaam met hun werk zal vullen. Een laboratorium van de waarneming moet het worden, waar met kunstenaars over hun werk wordt gesproken.
(...)
In Berlijn ontmoet elke nieuwkomer de oorlog die er niet meer is, en zoekt naar de Muur die er niet meer staat. Het is verleden tijd, allang voorbij, maar het is ook tegenwoordige tijd, die dagelijks present is. Het zijn trouwens niet alleen toeristen of immigranten die zich ermee bezighouden, ook de Duitsers blijven het doen. Zien nog altijd overal de oorlog, en geven zich er rekenschap van. Der Untergang gaat in première, de Flick-collectie wordt geopend, het Holocaustmonument is bijna klaar. En alles is beladen en aanleiding voor polemieken in de krant, aan de keukentafel en ook bij mij in de studio. Soms lijkt het me overdreven, je kunt de schuld van toen niet in het heden vereffenen, en je moet er zeker niet in zwelgen. Maar dat is te makkelijk gezegd, vindt een van de Duitse kunstenaars die aan de tentoonstelling meedoet. Het zou pas echt slecht nieuws zijn als er niet over de morele dilemma's werd gesproken, zo houdt hij me voor.
• Bestellen
 |
en anderen... |
• Atelier Berlijn kost 17,50 euro en u kunt het boek vanaf heden bestellen.
U betaalt geen verzendkosten en u ontvangt een factuur.